Zatvaranje pregovaračkog poglavlja 2, koje se odnosi na slobodu kretanja radnika, našlo se pred neočekivanom i prilično tvrdom barijerom.

Kako „Dan“ nezvanično saznaje iz dobro obaviještenih diplomatskih izvora iz Brisela, Nizozemska trenutno smatra da nijesu ispunjeni svi neophodni uslovi za privremeno zatvaranje ovog segmenta pregovora (zvanična odluka Vlade u Hagu o potpunom prestanku korišćenja naziva Holandija i prelasku na ime Nizozemska stupila je na snagu 1. januara 2020. godine).

Iako je zvanična Podgorica, vođena optimističnim najavama iz Vlade, čvrsto računala na brzi i gotovo rutinski prolaz u ovom poglavlju, rigorozan stav Haga unio je novu dozu neizvjesnosti u kompletan pregovarački proces koji u ovom trenutku vodi crnogorska administracija.

Suština pregovaračkog poglavlja 2 zasniva se na obezbjeđivanju jedne od četiri osnovne ekonomske slobode na kojima počiva zajedničko evropsko tržište. Ova pravna tekovina garantuje da građani bilo koje države članice imaju pravo da se zapošljavaju, rade i borave na teritoriji čitave Unije pod potpuno istim uslovima kao i domaći državljani, uz apsolutnu zabranu bilo kakvog oblika diskriminacije po osnovu nacionalnosti u pogledu plata, uslova rada ili zaštite na radu. Da bi Crna Gora mogla privremeno zatvoriti ovo poglavlje, njen sistem mora biti sposoban da u potpunosti primijeni složene evropske uredbe koje regulišu pravo na spajanje porodice, jednaka poreska i socijalna prava radnika, kao i ukidanje svih nacionalnih administrativnih barijera, kvota za strance ili radnih dozvola za građane koji dolaze iz bilo kojeg dijela EU.

Glavni razlog za ovakvu oštru reakciju Nizozemske jeste suštinski različito gledanje na tržište rada Evropske unije i dinamiku njegovog potpunog otvaranja za crnogorske državljane nakon zvaničnog pristupanja. Prema pouzdanim međunarodnim informacijama do kojih je došao naš list, Crna Gora je u svom završnom pregovaračkom dokumentu o zatvaranju ovog poglavlja, koji je upućen Evropskoj komisiji, predložila veoma ambiciozan model zaštite i pristupa. Podgorica traži da se crnogorskim državljanima na prostoru Evropske unije, i obrnuto državljanima članica EU unutar Crne Gore, obezbijedi potpuno nesmetan pristup zapošljavanju već nakon dvije godine od dana zvaničnog ulaska naše zemlje u zajednicu evropskih naroda. S druge strane, ekonomski stručnjaci i diplomate iz Nizozemske izričiti su u stavu da taj tranzicioni period ne može biti kraći od pet do sedam godina, što je maksimalna granica predviđena evropskim pravilima.

Za ovo pregovaračko poglavlje u crnogorskom sistemu primarno je zaduženo Ministarstvo rada i socijalnog staranja, čiji predstavnici vode pregovaračku radnu grupu i pokrivaju mjesto šefa ovog operativnog tijela. Ovaj resor, u tijesnoj saradnji sa Zavodom za zapošljavanje, Fondom PIO, Fondom za zdravstveno osiguranje i Kancelarijom za evropske poslove, mjesecima unazad intenzivno radi na ispunjavanju ključnih segmenata EU pravne tekovine. Specifičnost ovog poglavlja ogleda se u obavezi uspostavljanja funkcionalne mreže EURES (Evropski portal za radnu mobilnost), koja predstavlja zajednički informacioni sistem svih javnih službi za zapošljavanje u EU i omogućava direktno spajanje poslodavaca i tražilaca posla na evropskom nivou. Takođe, ključni tehnički zahtjev jeste potpuno uključivanje Crne Gore u EESSI sistem (Elektronska razmjena informacija o socijalnom osiguranju), čime se fondovima omogućava da brzo i sigurno razmjenjuju podatke sa kolegama iz EU kako radnici koji migriraju ne bi izgubili svoje godine staža, pravo na penziju, zdravstvenu zaštitu ili naknade za nezaposlenost. Dodatno, ministarstvo je u obavezi da pripremi uvođenje Evropske kartice zdravstvenog osiguranja (EHIC) za crnogorske osiguranike tokom privremenog boravka u Uniji.

Mač sa dvije oštrice

Za samu Crnu Goru ovaj dugačak tranzicioni period predstavlja pravi mač sa dvije oštrice. Dok u Podgorici dio ekonomskih stručnjaka potajno smatra da bi stroge kvote od sedam godina kratkoročno mogle biti čak i korisne za našu zemlju, jer bi spriječile masovan odliv domaćih ljekara, inženjera i kvalifikovanih zanatlija ka Zapadnoj Evropi, evidentno je da građani Crne Gore od evropskih integracija očekuju brzo uživanje u blagodetima slobodnog tržišta. Pitanje je da li bi sedmogodišnje čekanje na pravo zapošljavanja u EU urušilo sam smisao dobijanja evropskog pasoša za ovdašnju mladu populaciju koja želi profesionalnu mobilnost odmah po ulasku u Uniju.